Słownik brytyjskich skrótów i pojęć
Angielskie skróty i nazwy urzędowe, które słyszysz w UK, wyjaśnione po polsku w jednym zdaniu. Kliknij termin, żeby przeczytać pełny artykuł, jeśli taki mamy.
A
Access to HE Diploma
Kurs dla dorosłych bez wymaganych kwalifikacji, przygotowujący do podjęcia studiów w UK.
Allowable Expenses
Koszty prowadzenia działalności, które samozatrudniony może odliczyć od przychodu przed obliczeniem podatku.
Attendance Allowance
Zasiłek dla osoby powyżej wieku emerytalnego, która potrzebuje pomocy przy codziennych czynnościach z powodu niepełnosprawności lub choroby.
B
Blue Badge
Karta parkingowa dla osób z niepełnosprawnością, uprawniająca do parkowania w miejscach niedostępnych dla innych kierowców.
BRP (Biometric Residence Permit)
Starsza, fizyczna karta potwierdzająca status pobytowy w UK — obecnie zastępowana przez elektroniczny status eVisa.
C
Carer's Allowance
Zasiłek dla osoby, która opiekuje się kimś przez co najmniej 35 godzin tygodniowo z powodu niepełnosprawności lub choroby.
CCJ (County Court Judgment)
Decyzja sądu cywilnego potwierdzająca, że ktoś jest winien pieniądze — wpisywana do rejestru i wpływająca na zdolność kredytową.
Child Benefit
Comiesięczny zasiłek na dziecko, wypłacany niezależnie od dochodu (choć wysoko zarabiający mogą go musieć częściowo oddać).
Child Maintenance Service
Rządowa służba, która ustala i egzekwuje alimenty na dziecko, gdy rodzice nie mieszkają razem i nie dogadają się sami.
Claim Form (County Court)
Pozew z sądu cywilnego o zapłatę długu — ma termin na odpowiedź, a brak reakcji może skończyć się wpisem CCJ.
Clearing
Etap rekrutacji UCAS, w którym można znaleźć wolne miejsca na studiach, jeśli nie masz oferty albo zmieniasz plany.
Compliance Check
Kontrola HMRC sprawdzająca, czy Twoje rozliczenie podatkowe lub dokumenty są poprawne.
Council Tax
Lokalny podatek od nieruchomości, płacony do gminy (council) — jego wysokość zależy od pasma (band) przypisanego do mieszkania.
Council Tax Band
Pasmo cenowe (A-H), do którego przypisana jest nieruchomość — decyduje o wysokości Council Tax.
Council Tax Reduction
Zniżka na Council Tax dla osób o niskich dochodach lub pobierających niektóre świadczenia, przyznawana przez lokalny council.
Credit Score
Ocena Twojej historii kredytowej w UK, sprawdzana m.in. przy zakładaniu konta, wynajmie mieszkania czy braniu kredytu.
D
Damp and Mould
Wilgoć i pleśń w mieszkaniu — landlord musi usuwać ich przyczyny, jeśli wynikają ze stanu budynku.
DBS Check
Sprawdzenie niekaralności wymagane przy niektórych zawodach, np. pracy z dziećmi lub osobami starszymi.
Debt Collection Agency
Firma windykacyjna, która w imieniu wierzyciela (albo po odkupieniu długu) żąda spłaty — nie jest sądem ani komornikiem.
Deposit Protection Scheme (DPS, TDS, mydeposits)
Zatwierdzony system, w którym landlord w Anglii i Walii musi zabezpieczyć Twoją kaucję za mieszkanie.
DLA (Disability Living Allowance)
Zasiłek dla dzieci z niepełnosprawnością lub długotrwałą chorobą, wymagających dodatkowej opieki.
DVLA
Brytyjska agencja odpowiedzialna za prawa jazdy, rejestrację pojazdów i podatek drogowy.
DWP (Department for Work and Pensions)
Brytyjskie ministerstwo odpowiedzialne za świadczenia socjalne i emerytury państwowe.
E
EHCP (Education, Health and Care Plan)
Formalny plan wsparcia dla dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, ustalany wspólnie ze szkołą i council.
Emergency Tax
Tymczasowy kod podatkowy, który HMRC stosuje, gdy nie ma pełnych informacji o Twoich zarobkach — często oznacza zbyt wysoki podatek do czasu korekty.
ETA (Electronic Travel Authorisation)
Elektroniczna zgoda na podróż do UK, wymagana od niektórych gości nieposiadających wizy.
EU Settlement Scheme (EUSS)
Program, w ramach którego obywatele UE i ich rodziny składają wnioski o settled lub pre-settled status.
eVisa
Elektroniczny status pobytowy w UK, sprawdzany online przez konto UKVI zamiast fizycznej karty.
Excess / No Claims Bonus
Excess — część szkody, którą pokrywasz sam; No Claims Bonus — zniżka w ubezpieczeniu za lata bez zgłaszania szkód.
F
Financial Ombudsman Service (FOS)
Bezpłatny, niezależny rzecznik, który rozpatruje skargi na banki, ubezpieczycieli i inne firmy finansowe.
Fit Note
Zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy z powodu choroby — brytyjski odpowiednik polskiego L4.
Foundation Year
Dodatkowy rok przygotowawczy przed studiami licencjackimi dla osób, które nie spełniają wymagań wstępnych.
Free School Meals
Darmowe obiady szkolne dla dzieci z rodzin o niskich dochodach.
Funeral Expenses Payment
Pomoc DWP w pokryciu kosztów pogrzebu dla osób o niskich dochodach, pobierających określone świadczenia.
G
GHIC (Global Health Insurance Card)
Karta uprawniająca do niezbędnej opieki zdrowotnej podczas wyjazdów z UK do Europy.
GP (General Practitioner)
Lekarz pierwszego kontaktu w systemie NHS — brytyjski odpowiednik lekarza rodzinnego.
Graduate Visa
Wiza, która pozwala zostać i pracować w UK przez określony czas po ukończeniu studiów.
H
Healthy Start
Dofinansowanie na zdrową żywność i witaminy dla kobiet w ciąży i rodzin z małymi dziećmi o niskich dochodach.
High Income Child Benefit Charge (HICBC)
Dodatkowy podatek dla osób o wyższych dochodach, które (albo których partner) dostają Child Benefit — oddaje się część lub całość zasiłku.
HMRC (His Majesty's Revenue and Customs)
Brytyjski urząd skarbowy, odpowiedzialny za podatki i część świadczeń związanych z dziećmi.
Holiday Entitlement
Ustawowa liczba dni płatnego urlopu, do której ma prawo pracownik w UK.
Home Fee Status
Status decydujący, czy student płaci niższe czesne jak mieszkaniec UK, czy wyższe jak student zagraniczny.
Home Office
Brytyjskie ministerstwo spraw wewnętrznych — odpowiada m.in. za imigrację, wizy i statusy pobytowe.
Housing Benefit
Dofinansowanie do czynszu dla osób o niskich dochodach, obecnie w większości zastąpione przez Universal Credit.
J
Jobcentre Plus
Państwowy urząd pracy (DWP), który pomaga szukać pracy i obsługuje część świadczeń, m.in. Universal Credit.
JSA (Jobseeker's Allowance)
Zasiłek dla osób aktywnie poszukujących pracy.
L
Liability Order / Summons (Council Tax)
Wezwanie do sądu i nakaz zapłaty zaległego Council Tax — etap po upomnieniach, po którym council może zlecić windykację.
Life in the UK Test
Test wiedzy o życiu w Wielkiej Brytanii, wymagany m.in. przy wniosku o obywatelstwo.
M
Maintenance Loan / Tuition Fee Loan
Pożyczki Student Finance: Tuition Fee Loan pokrywa czesne, a Maintenance Loan — koszty utrzymania.
Making Tax Digital (MTD)
Program HMRC, w którym część samozatrudnionych i landlordów prowadzi ewidencję cyfrowo i wysyła raporty przez zatwierdzone oprogramowanie.
Mandatory Reconsideration
Formalny wniosek o ponowne rozpatrzenie decyzji DWP dotyczącej świadczenia, zanim można się od niej odwołać do sądu.
Marriage Allowance
Możliwość przeniesienia części kwoty wolnej od podatku na małżonka lub partnera cywilnego.
Maternity Allowance / SMP
Świadczenia macierzyńskie: SMP wypłaca pracodawca, a Maternity Allowance — DWP, gdy nie masz prawa do SMP.
Mature Student
Dorosła osoba zaczynająca studia (zwykle po 21. roku życia) — uczelnie często mają dla niej inne ścieżki przyjęć.
MOT
Coroczny obowiązkowy przegląd techniczny samochodu starszego niż 3 lata.
N
National Insurance Number (NINo)
Osobisty numer identyfikacyjny potrzebny do pracy i systemu podatkowego w UK — brytyjski odpowiednik NIP-u/PESEL-u w kontekście pracy.
National Minimum Wage / National Living Wage
Ustawowa minimalna stawka godzinowa w UK — jej wysokość zależy od wieku pracownika.
Naturalisation
Uzyskanie obywatelstwa brytyjskiego na wniosek, po spełnieniu warunków pobytu, znajomości angielskiego i zdaniu testu Life in the UK.
NHS 111
Bezpłatny numer i serwis online NHS, gdy potrzebujesz pilnej porady medycznej, ale to nie jest nagły wypadek (wtedy dzwoń pod 999).
NHS App
Oficjalna aplikacja NHS do zamawiania recept, umawiania wizyt i sprawdzania danych medycznych.
NHS Dental Bands
Stałe progi opłat za leczenie dentystyczne w NHS w Anglii, zależne od zakresu leczenia.
NIP / FPN / PCN
Pisma o wykroczeniach drogowych: NIP — zawiadomienie o zamiarze wszczęcia postępowania, FPN — mandat karny, PCN — opłata karna za parkowanie.
Notice Period
Okres wypowiedzenia umowy o pracę, obowiązujący zarówno pracownika, jak i pracodawcę.
O
Overpayment
Nadpłata świadczenia przez DWP, którą trzeba zwrócić — zwykle przez potrącenia z bieżących wypłat.
P
P45
Dokument od pracodawcy podsumowujący zarobki i podatek zapłacony do dnia zakończenia pracy — dostajesz go, gdy odchodzisz z pracy.
P60
Roczne podsumowanie zarobków i zapłaconego podatku, wystawiane przez pracodawcę na koniec roku podatkowego.
P800
Pismo z HMRC z rozliczeniem podatku za dany rok — informuje, że zapłaciłaś/eś za mało albo za dużo podatku.
P85
Formularz HMRC, którym zgłaszasz wyjazd z UK i możesz odzyskać nadpłacony podatek za rok wyjazdu.
PAYE (Pay As You Earn)
System, w którym pracodawca automatycznie potrąca podatek dochodowy i składki National Insurance z Twojej wypłaty.
Payment on Account
Zaliczka na podatek dochodowy za kolejny rok, którą HMRC każe zapłacić z góry osobom rozliczającym się przez Self Assessment.
Payslip
Pasek wypłaty pokazujący zarobki brutto/netto oraz potrącenia (podatek, National Insurance, składki emerytalne).
Penalty Notice (HMRC)
Pismo o karze nałożonej przez HMRC, najczęściej za spóźnione złożenie zeznania Self Assessment albo spóźnioną zapłatę podatku.
Penalty Notice (nieobecność w szkole)
Kara finansowa dla rodziców za nieusprawiedliwioną nieobecność dziecka w szkole, np. wyjazd w trakcie roku szkolnego.
Penalty Points
Punkty karne dopisywane do prawa jazdy za wykroczenia drogowe; po przekroczeniu limitu można stracić prawo jazdy.
Pension Credit
Dopłata dla emerytów o niskim dochodzie, uzupełniająca State Pension do gwarantowanego minimum.
Personal Tax Account
Twoje osobiste konto online w HMRC, gdzie sprawdzisz tax code, historię zarobków i złożysz niektóre wnioski.
Pharmacy First
Usługa NHS w Anglii, w której farmaceuta może pomóc przy kilku typowych dolegliwościach i wydać leki bez wizyty u GP.
PIP (Personal Independence Payment)
Zasiłek dla osób w wieku produkcyjnym z niepełnosprawnością lub długotrwałą chorobą, niezależny od dochodu.
PPC (Prescription Prepayment Certificate)
Przedpłacony certyfikat na recepty w Anglii — płacisz z góry i nie płacisz osobno za każdą receptę.
R
Redundancy Pay
Odprawa wypłacana pracownikowi zwalnianemu z powodu likwidacji stanowiska (zwolnienie grupowe).
Referral
Skierowanie od GP do specjalisty albo szpitala w ramach NHS.
Repeat Prescription
Recepta na leki przyjmowane regularnie, którą można zamawiać ponownie bez kolejnej wizyty u lekarza.
Right to Rent
Obowiązek udowodnienia wynajmującemu w Anglii, że masz prawo legalnie wynajmować mieszkanie.
S
S1 Form
Dokument potwierdzający, że Twoją opiekę zdrowotną w innym kraju (np. w Polsce) finansuje UK — dotyczy m.in. części emerytów.
School Admissions
Zapisy dziecka do szkoły państwowej, prowadzone przez council według ustalonych terminów.
Section 21 / Section 8
Rodzaje wypowiedzenia najmu przez landlorda: Section 21 — bez podania przyczyny, Section 8 — z podaniem przyczyny przewidzianej w przepisach, np. zaległości w czynszu.
Self Assessment
System rocznego samodzielnego rozliczenia podatkowego dla osób samozatrudnionych i innych, które nie rozliczają się przez PAYE.
Settled / Pre-settled status
Status pobytowy dla obywateli UE (i ich rodzin), którzy mieszkali w UK przed końcem okresu przejściowego po Brexicie.
Share Code
Tymczasowy kod potwierdzający Twój status pobytowy, generowany online i pokazywany np. pracodawcy lub wynajmującemu.
Skilled Worker Visa
Wiza pracownicza dla osób z ofertą pracy od brytyjskiego pracodawcy posiadającego licencję sponsora.
SORN (Statutory Off Road Notification)
Zgłoszenie, że samochód nie jest używany na drogach publicznych — zwalnia z podatku i obowiązku ubezpieczenia.
State Pension
Emerytura państwowa, której wysokość zależy od liczby lat opłacania składek National Insurance.
Statutory Sick Pay (SSP)
Ustawowe wynagrodzenie chorobowe wypłacane przez pracodawcę podczas zwolnienia lekarskiego.
Student Finance
System pożyczek i dofinansowań na studia w Anglii, spłacanych dopiero po przekroczeniu określonego dochodu.
Student Loans Company (SLC)
Państwowa spółka, która wypłaca pożyczki studenckie i zarządza ich spłatą.
Sure Start Maternity Grant
Jednorazowa pomoc na pierwsze dziecko dla rodzin pobierających określone świadczenia.
T
Tax Code
Kod określający, ile kwoty wolnej od podatku masz w danym roku — widoczny na payslipie.
Tax-Free Childcare
Rządowe dofinansowanie do kosztów opieki nad dzieckiem — państwo dokłada 20p do każdego 80p wpłaconego przez rodzica.
Tell Us Once
Usługa, dzięki której po zgłoszeniu zgonu jednym zgłoszeniem informujesz wiele urzędów naraz.
U
UCAS
Serwis, przez który składa się wnioski na studia licencjackie w UK.
Ulga na powrót
Polska ulga w PIT dla osób przenoszących rezydencję podatkową do Polski — przez kilka lat zwalnia część przychodów z podatku.
Universal Credit
Główne świadczenie socjalne w UK, łączące pomoc na czynsz, dzieci i niski dochód w jedną comiesięczną wypłatę.
UTR Number
Unikalny numer podatnika (Unique Taxpayer Reference), potrzebny do rozliczania się przez Self Assessment.
V
V5C (Logbook)
Dokument rejestracyjny samochodu, potwierdzający kto jest zarejestrowanym właścicielem (registered keeper).
Vehicle Tax
Coroczny podatek drogowy, który trzeba opłacić, żeby legalnie jeździć samochodem po drogach publicznych.
W
Warm Home Discount
Jednorazowa dopłata do rachunku za prąd na zimę dla gospodarstw domowych o niskich dochodach.
Workplace Pension
Pracownicza emerytura, do której automatycznie zapisywani są pracownicy (auto-enrolment), współfinansowana przez pracodawcę.