Formularz S1 po Brexicie — komu naprawdę przysługuje (to nie każdy wyjeżdżający)

Formularz S1 to jeden z najbardziej mylnie rozumianych tematów wśród Polaków planujących powrót z UK do Polski. W internecie i na grupach facebookowych krąży przekonanie, że każdy, kto wyjeżdża z UK na stałe, powinien załatwić S1, żeby mieć dostęp do opieki zdrowotnej w nowym kraju. To mit — i w tym artykule wyjaśniamy, dlaczego.

Czym w ogóle jest formularz S1?

Formularz S1 to dokument potwierdzający prawo do publicznej opieki zdrowotnej w jednym kraju UE/EOG, gdy dana osoba jest ubezpieczona (lub ma prawo do świadczeń) w innym kraju — najczęściej w kraju, gdzie pobiera emeryturę lub rentę. S1 „przenosi” koszt opieki zdrowotnej z powrotem do systemu, który jest za daną osobę odpowiedzialny finansowo.

Zanim brexit wszedł w życie, temat S1 pojawiał się głównie w kontekście brytyjskich emerytów przenoszących się na stałe do ciepłych zakątków Europy, takich jak Hiszpania czy Portugalia. Po brexicie zasady te zostały w dużej mierze utrzymane na mocy umowy o wystąpieniu (Withdrawal Agreement), ale — co ważne — nadal dotyczą tej samej, wąskiej grupy osób co wcześniej, a nie ogółu osób zmieniających kraj zamieszkania.

Komu faktycznie przysługuje S1 po brexicie

Po brexicie zasady dotyczące S1 zostały utrzymane w ograniczonym zakresie, przede wszystkim dla:

• Osób, które pobierają brytyjską emeryturę państwową (State Pension) lub inne eksportowalne świadczenie z UK i mieszkają w kraju UE/EOG, w tym w Polsce — liczy się sam fakt pobierania świadczenia z UK, a nie obywatelstwo
• Niektórych pracowników przygranicznych (frontier workers) i osób oddelegowanych, których sytuacja zawodowa obejmuje więcej niż jeden kraj
• Członków rodzin osób uprawnionych do S1 w wyżej wymienionych kategoriach

To wąska, konkretna grupa. Kluczowe jest to, że S1 opiera się na tym, gdzie dana osoba jest ubezpieczona (lub gdzie pobiera świadczenie emerytalne), a nie na samym fakcie zmiany kraju zamieszkania.

Kogo S1 NIE dotyczy — czyli obalamy mit

Jeśli jesteś Polakiem lub Polką, który przez lata pracował w UK, a teraz wraca do Polski, żeby tam mieszkać i (najczęściej) pracować — formularz S1 zwykle Cię nie dotyczy. Nie pobierasz brytyjskiej emerytury państwowej (State Pension) ani innego eksportowalnego świadczenia z UK, więc nie spełniasz podstawowego kryterium — decyduje to, czy pobierasz świadczenie z UK, a nie Twoje obywatelstwo. Twoja droga do ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce prowadzi przez zwykłe kanały krajowe: zatrudnienie, rejestrację w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, albo dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne, którego umowę zawiera się z oddziałem wojewódzkim NFZ (składki opłaca się potem samodzielnie do ZUS). Piszemy o tym szczegółowo w osobnym artykule o zapisywaniu się do NFZ po powrocie.

A co z EHIC/GHIC?

Warto też odróżnić S1 od Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego (EHIC) i jej brytyjskiego następcy, GHIC (Global Health Insurance Card). Karty EHIC/GHIC pokrywają tylko opiekę zdrowotną niezbędną podczas pobytu tymczasowego (np. wakacje, krótka wizyta) — nie zastępują pełnego ubezpieczenia zdrowotnego przy przeprowadzce na stałe. Jeśli wracasz do Polski na stałe, GHIC nie jest rozwiązaniem długoterminowym — potrzebujesz właściwego ubezpieczenia w NFZ.

Podsumowanie: sprawdź, do której grupy należysz

• Pobierasz brytyjską emeryturę państwową (State Pension) lub inne eksportowalne świadczenie z UK i mieszkasz (lub planujesz zamieszkać) w Polsce — S1 prawdopodobnie Cię dotyczy, warto to sprawdzić na gov.uk
• Jesteś pracownikiem przygranicznym lub oddelegowanym w więcej niż jednym kraju — S1 może mieć zastosowanie w Twojej konkretnej sytuacji
• Wracasz do Polski po latach pracy w UK i nie pobierasz brytyjskiej emerytury — S1 zwykle Cię nie dotyczy, zamiast tego zapisz się do ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce standardową drogą
• Wyjeżdżasz tylko tymczasowo (np. wakacje) — potrzebujesz GHIC, nie S1

Jeśli otrzymałeś/aś pismo dotyczące S1, State Pension albo innej kwestii zdrowotnej związanej z Twoim wyjazdem z UK i nie masz pewności, co ono oznacza w Twojej konkretnej sytuacji, możesz skorzystać z naszej płatnej usługi Wyjaśnij Dokument, żeby dostać zrozumiałe, ogólne wyjaśnienie treści dokumentu.