Dlaczego Twój dług studencki rośnie mimo spłat — jak działa oprocentowanie

To jeden z najbardziej frustrujących momentów dla osób spłacających student loan: sprawdzasz saldo na koncie SLC po roku regularnych wpłat i widzisz, że dług nie zmalał, a czasem nawet urósł. To nie pomyłka systemu — to efekt odsetek naliczanych codziennie od całej kwoty zadłużenia, jeszcze zanim rata w ogóle trafi na konto.

Jak naliczane są odsetki

Odsetki nalicza się codziennie od dnia, w którym pożyczka została wypłacona (czyli już w trakcie studiów), a nie dopiero od momentu rozpoczęcia spłaty. Stawka oprocentowania zależy od Twojego planu i jest powiązana ze wskaźnikiem RPI (Retail Price Index — brytyjski wskaźnik inflacji detalicznej), czasem podwyższonym o dodatkowy procent zależny od dochodu.

Stawki na rok 2026/27

• Plan 1: RPI (4,1%) albo stopa bazowa Banku Anglii + 1%, w zależności od tego, która wartość jest niższa.
• Plan 2: od RPI do RPI + 3%, w zależności od dochodu, ale objęte ustawowym limitem 6% na okres wrzesień 2026 – sierpień 2027.
• Plan 4: stała stawka powiązana z RPI, bez dodatkowego marginesu zależnego od dochodu.
• Plan 5: stała stawka RPI (4,1%), bez dodatkowego marginesu.
• Postgraduate Loan: stawka zbliżona do górnego pułapu Plan 2, również objęta limitem 6% w tym okresie.

Dlaczego rata czasem nie pokrywa nawet odsetek

Jeśli zarabiasz niewiele powyżej progu spłaty, Twoja miesięczna rata (9% z nadwyżki) może być niższa niż kwota odsetek naliczanych w tym samym okresie od całego salda. W takiej sytuacji saldo rośnie mimo regularnych wpłat — to normalny, przewidziany w systemie mechanizm, a nie sygnał, że coś poszło źle z Twoją spłatą.

Czy to ma znaczenie, skoro dług i tak jest umarzany

Dla większości osób — praktycznie nie. Skoro pozostała część długu jest kasowana po ustawowym okresie (25–40 lat, zależnie od planu), to, czy saldo rosło czy malało po drodze, nie wpływa na to, ile faktycznie zapłaciłeś — bo Twoja rata zawsze jest liczona jako procent dochodu ponad próg, a nie jako procent całkowitego zadłużenia. Rosnące saldo bywa więc mylące psychologicznie, ale rzadko ma realny wpływ na Twój portfel.

Kiedy warto się tym faktycznie przejąć

Rosnące saldo ma znaczenie głównie wtedy, gdy zarabiasz na tyle dużo, że realnie masz szansę spłacić cały dług przed upływem ustawowego terminu umorzenia — wtedy wyższe oprocentowanie oznacza, że zapłacisz więcej w sumie, zanim dobijesz do zera. Dla większości osób spłacających z Polski, przy umiarkowanych zarobkach, ten scenariusz jest mało prawdopodobny.

Skąd biorą się różnice między planami

Nowsze plany (4 i 5) mają prostszą, stałą stawkę oprocentowania równą RPI, bez dodatkowego marginesu zależnego od dochodu, który wciąż obowiązuje w Planie 2. To reforma wprowadzona, żeby uprościć system i uczynić go bardziej przewidywalnym dla dłużników — ale oznacza też, że porównywanie "na oko" oprocentowania między własnym planem a planem znajomego, który studiował w innym roczniku, często prowadzi do błędnych wniosków.

Roczne podsumowanie salda, które SLC wysyła zwykle raz w roku, zwykle pokazuje osobno kwotę główną (kapitał), naliczone w danym okresie odsetki oraz sumę dokonanych wpłat — dzięki temu można dokładnie prześledzić, dlaczego saldo zmieniło się w taki, a nie inny sposób w ciągu roku.

Jeśli dostałeś roczne podsumowanie salda od SLC z rozbiciem na kapitał i odsetki i chcesz zrozumieć każdą pozycję, skorzystaj z Wyjaśnij Dokument (od £9.99) — /wyjasnij-dokument.